Auteur: Jaap Versfelt.
Medisch-wetenschappelijke reviewers:
* Dr. Yvo Sijpkens, internist HMC
* Drs. Tom Schilder, arts integrale- en leefstijlgeneeskunde
* Drs. Emma Coles, directeur Voeding Leeft
Diabetes type 2, hart- en vaatziekten, dementie, parkinson en MS: het zijn schrikbeelden van het ouder worden. Wat we ons vaak niet realiseren is dat de kiem voor deze aandoeningen al tien tot twintig jaar eerder aanwezig is, zonder dat we ons dat bewust zijn. De boosdoener is een verstoorde stofwisseling, ofwel metabole ongezondheid, een sluipend gevaar dat veel mensen treft zonder dat ze het weten.
Het goede nieuws is dat het mogelijk is om in te grijpen voordat onherstelbare schade optreedt. Dit artikel geeft je de controle terug. Ontdek met zeven simpele vragen die je meteen kunt beantwoorden en zeven cruciale bloedwaarden of je in de gevarenzone zit. Lees verder en leer hoe je de regie over jouw toekomstige gezondheid vandaag nog in eigen handen neemt.
Kernboodschappen uit dit artikel (10 minuten leestijd)
- Metabole disfunctie is een verstoring van de stofwisseling die vaak tien tot twintig jaar onopgemerkt blijft. Het is een belangrijke oorzaak van chronische ziekten zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Preventie is cruciaal omdat genezing in een later stadium vaak niet meer mogelijk is.
- Ontstaan De kern van metabole disfunctie wordt gevormd door twee onderliggende processen: insulineresistentie, waarbij lichaamscellen ongevoelig worden voor insuline, en chronische laaggradige ontstekingen die ongemerkt schade aanrichten. Een langdurige ongezonde leefstijl in een belaste omgeving ligt er vaak aan ten grondslag.
- Gevaren Metabole disfunctie verhoogt direct het risico op een breed scala aan ernstige aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker, dementie, MS, de ziekte van Parkinson en PCOS.
- Zelftest Je kunt een eerste inschatting van je metabole gezondheid maken door zeven vragen te beantwoorden over onder andere buikomvang, BMI, bloeddruk, huidveranderingen (acanthosis nigricans), PCOS of erectieproblemen, en energiedips na de maaltijd.
- Bloedwaarden Voor een goede inschatting van de metabole (on)gezondheid zijn zeven cruciale bloedwaarden van belang waaronder nuchtere glucose, HbA1c, nuchtere insuline, de triglyceriden/HDL-ratio, de ontstekingsmarker CRP, de leverwaarde GGT en de vitamine D-spiegel.
- Vaststellen insulineresistentie Hoewel een huisarts het eerste aanspreekpunt voor bloedtests is, kan het soms lastig zijn om de medewerking van de arts te krijgen. Commerciële bloedtestdiensten via vingerprik-thuistests of priklocaties kunnen een goed alternatief bieden.
- Leefstijl Metabole disfunctie kan worden aangepakt met leefstijlaanpassingen. De belangrijkste pijlers daarvan zijn voeding (onbewerkt, volwaardig en koolhydraatbeperkt), beweging inclusief krachttraining, stoppen met roken, alcoholgebruik minderen, voldoende slaap en stressmanagement.
1. Wat is metabole disfunctie?
Bij metabole disfunctie is de normale stofwisseling verstoord, wat betekent dat het lichaam niet efficiënt energie kan produceren, opslaan of gebruiken. Het lichaam verliest het vermogen om efficiënt te schakelen tussen vet- en suikerverbranding. Daardoor ontstaat een afhankelijkheid van glucose (metabole inflexibiliteit), met als gevolg chronische honger, energiedips en vetopslag. Onderliggende oorzaken van metabole disfunctie zijn insulineresistentie en sluimerende ontsteking:
- Insulineresistentie treedt op wanneer cellen in het lichaam minder goed reageren op het hormoon insuline. Dat wordt vaak voorafgegaan door een langdurige periode van hyperinsulinemie (een te hoge insulinespiegel), die onder meer kan worden veroorzaakt door een overmaat aan bewerkte koolhydraten in de voeding en door stress.
De hyperinsulinemie en de beginnende insulineresistentie versterken elkaar. Bij een hoge insulinespiegel wordt glucose (bloedsuiker) opgeslagen als visceraal buikvet (vet tussen de organen in de buikholte). Als er te veel buikvet is, wordt dat buikvet insulineresistent, om de opname van nog meer vet tegen te gaan. Jarenlang is het lichaam in staat om deze insulineresistentie te compenseren door nóg meer insuline te produceren, om de bloedsuikerspiegel op peil te houden. Uiteindelijk kan de alvleesklier (waar insuline wordt aangemaakt) de productie niet meer bijbenen, en stijgt de bloedsuikerspiegel. - Sluimerende ontsteking verwijst naar chronische laaggradige ontstekingsprocessen die langdurig in het lichaam aanwezig zijn en schade aanrichten zonder duidelijke symptomen te veroorzaken. Het is een soort sluimerend vuurtje dat continu blijft branden en schade veroorzaakt aan de cellen, waardoor deze ook insulineresistent blijven.
2. Waarom is metabole disfunctie zo ongunstig?
Metabole disfunctie heeft een grote impact op onze fysieke en mentale gezondheid. De onderliggende processen insulineresistentie en sluimerende ontsteking kunnen direct leiden tot de ontwikkeling van uiteenlopende chronische ziektes. Denk daarbij aan obesitas, diabetes type 2, aderverkalking, kanker, dementie, parkinson, migraine, polycysteus ovarium syndroom (PCOS) bij vrouwen, en erectieproblemen bij mannen.
Om een paar voorbeelden te geven (er zijn er nog veel meer):
– Hart- en vaatziekten Onderzoek laat zien dat leefstijlfactoren 90 procent van het risico op hart- en vaatziekten uitmaken. Denk daarbij aan roken, een hoge bloeddruk, diabetes type 2, obesitas en afwijkende vetwaarden in het bloed. Wat hebben veel van deze risicofactoren gemeen? Op roken na hebben ze allemaal te maken met metabole disfunctie (Yusuf, 2004, O’Donnell, 2008, O’Donnell, 2016, Dugani, 2021 en Yusuf, 2020). Het mechanisme erachter is dat insulineresistentie leidt tot een verhoogde bloedglucose en tot chronische ontsteking, wat de bloedvaatwanden direct beschadigt. Tegelijkertijd bevordert het de aanmaak van visceraal vet (buikvet) en verstoort het de vetwaarden in het bloed, wat de vorming van atherosclerotische plaques (aderverkalking) versnelt.
– Kanker Mensen met hyperinsulinemie (een hoog insulinegehalte in het bloed, wat samenhangt met insulineresistentie) hebben twee keer zoveel kans om te sterven aan kanker (Tsujimoto, 2017).
– Dementie Het verband tussen insulineresistentie van de hersenen en dementie is sterk (Accardi, 2012). Dat komt doordat insulinereceptoren in de hersenen cruciaal zijn voor de energievoorziening, het geheugen en het opruimen van schadelijke eiwitten. Bij insulineresistentie raken deze functies verstoord. Diabetes type 2 hebben verhoogt de kans op dementie met 69 procent (Jin-Tai Yu, 2020).
– Parkinson Er bestaat een sterk verband tussen insulineresistentie en de ziekte van Parkinson, met daarbij een hoog percentage (30 procent) patiënten die tevens diabetes type 2 heeft. Insulineresistentie bij parkinsonpatiënten is geen uitzondering maar regel (80 procent) (Aviles-Olmos, 2012).
– Migraine Een studie onder vrouwen van middelbare leeftijd met insulineresistentie toonde aan dat zij drie keer zo vaak migraine hadden dan gezonde leeftijdsgenoten. Als ze daarnaast obees waren, was de kans op migraine zelfs 13 keer zo hoog (Fava, 2013).
Kortom metabole disfunctie en de onderliggende insulineresistentie en chronische ontsteking kunnen maar beter vermeden of hersteld worden.
3. Hoe stel je vast of je metabool (on)gezond bent? 7 vragen en 7 bloedwaarden
Onderzoeken of je metabool gezond bent begint met zeven vragen die iedereen kan beantwoorden zonder eerst een dokter te bezoeken. Bij een ‘ja’ op een van de vragen is er waarschijnlijk insulineresistentie. Bij een ‘ja’ op twee of meer vragen is de persoon vrijwel zeker insulineresistent (Bikman, Why we get sick, 2020, p. xviii).
- Is er overtollig vet rond de buik: buikomvang > 102 cm mannen, > 88 cm vrouwen? (Gezonde waarden: < 94 cm mannen en < 80 cm vrouwen.)
- Is de BMI (body mass index) sterk verhoogd: > 30? (Gezonde waarde: < 25.)
- Is de bloeddruk verhoogd: thuis gemeten bovendruk > 135 mmHg, onderdruk > 85 mmHg? (Gezonde waarden < 120 mmHg bovendruk en < 80 mmHg onderdruk.)
- Zijn er plekken met donkerder gekleurde huid (acanthosis nigricans) of steelwratjes?
- Is er sprake van polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) bij vrouwen of een erectiestoornis bij mannen?
- Is er sprake van verlies van spiermassa of spierkracht, vooral in benen of handen?
- Is er sprake van een gebrek aan energie of van concentratiedips na het eten van een maaltijd?
Om insulineresistentie beter in te kunnen schatten zijn zeven bloedwaardes nodig die een arts kan (laten) meten. Hieronder de waardes die op metabole disfunctie wijzen:
|
Bloedwaarde |
Eenheid |
Gezond |
Grijs gebied |
Ongezond |
|---|---|---|---|---|
|
Nuchtere glucose |
mmol/l |
< 5,5 |
5,5-7 |
> 7 |
|
HbA1C |
mmol/mol |
< 39 |
39-48 |
> 48 |
|
Nuchtere insuline |
uU/ml |
2-5 |
5-15 |
> 15 |
|
Triglyceride/HDL-cholesterol-ratio |
index |
man: < 0,87 |
man: 0,87-1,74 |
man: > 1,74 |
|
CRP (gemeten zonder infectie of ontsteking) |
mg/l |
< 1 |
1-3 |
> 3 |
|
Vitamine D |
nmol/l |
> 75 |
50-75 |
> 50 |
|
GGT (leverwaarde) |
U/l |
< 40 |
40-10 |
> 100 |
4. Wie kan helpen de bloedwaarden vast te stellen?
Er zijn verschillende opties:
4.1. De huisarts
De huisarts is vaak het eerste aanspreekpunt voor gezondheidsvragen, inclusief het laten testen van bloedwaarden. Men kan echter soms op weerstand stuiten wanneer specifiek gevraagd wordt om insulineresistentie vast te stellen. Dat komt doordat:
- Huisartsen traditioneel werken met diagnoses zoals ‘diabetes’ of ‘hypertensie’, maar minder gewend zijn om preventief te testen op insulineresistentie door het bepalen van nuchtere insuline in combinatie met nuchtere glucose.
- Het Nederlandse zorgsysteem meer gericht is op de behandeling van bestaande aandoeningen met medicatie dan op preventie en de leefstijl.
- Niet alle huisartsen goed bekend zijn met inzichten over metabole disfunctie als voorspeller van chronische ziekten.
- Het NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) nog geen richtlijn kent voor het screenen op metabole disfunctie.
Wanneer een bezoek aan de huisarts wordt gebracht, kan het helpen om:
- Duidelijk uit te leggen waarom je met de tests een metabole screening wilt doen (bijvoorbeeld vanwege een familiaire aanleg of bestaande risicofactoren).
- Specifiek te vragen naar de genoemde bloedwaarden.
- Eventueel dit artikel mee te nemen.
Een alternatief is een gespecialiseerd leefstijlarts of leefstijlcoach in jouw omgeving zoeken. Onze AI-vraagbaak Lampie kan je helpen om er een bij jou in de buurt te vinden. (Vraag aan Lampie: ‘Waar kan ik een leefstijlarts of -coach vinden in de buurt van …?’).
4.2. Commerciële bloedtestdiensten
Als je huisarts niet bereid is om de gewenste tests uit te voeren zijn er commerciële alternatieven. Deze hebben als voordeel dat ze laagdrempelig zijn en dat je geen verwijzing nodig hebt. Maar ze zijn wel voor eigen rekening (ze worden niet vergoed door de zorgverzekering).
- Bloedafname op een priklocatie Bij deze dienst bestelt u online een test en gaat u vervolgens naar een aangesloten prikpost voor een reguliere bloedafname uit de arm. Dat is vergelijkbaar met de procedure bij de huisarts. Voorbeelden zijn bloedwaardentest.nl en VicoBlue.
- Zelftests voor thuis via een vingerprik Andere aanbieders maken het mogelijk om thuis zelf een bloedmonster af te nemen via een vingerprik. U ontvangt een testkit, neemt de test af en stuurt het sample per post naar een laboratorium voor analyse. Voorbeelden zijn Direct Diagnostics en Holland & Barrett. Het nadeel van deze aanbieders is dat zij geen insulinetest aanbieden.
- (Zelfstandige) klinieken Zelfstandige klinieken bieden preventieve gezondheidchecks aan waarin verschillende metabole parameters worden gemeten. (Let op dat je een kliniek uitzoekt die ook insuline meet.)
4.3. Wat te doen met de resultaten?
Ongeacht waar de tests worden uitgevoerd is het belangrijk om de resultaten te laten interpreteren door een deskundige zoals een huisarts, internist of leefstijlarts. En om de metingen na verloop van tijd te herhalen om de voortgang te zien. Verbetering kan worden bereikt met leefstijlaanpassingen.
5. Hoe kan de leefstijl zorgen voor metabole disfunctie, en wat kun je eraan doen?
Mocht metabole disfunctie worden vastgesteld, dan kan die met leefstijlaanpassingen worden aangepakt. Denk aan gezonder eten, voldoende slapen, meer ontspannen en meer bewegen. Al deze aanpassingen bevorderen de gevoeligheid voor insuline en verminderen chronische ontsteking. Voeding is een belangrijke hoeksteen.
- Voeding In de afgelopen halve eeuw is de consumptie van ultrabewerkt voedsel, rijk aan geraffineerde vetten, suikers en witmeel, drastisch toegenomen. Momenteel bestaat 61 procent van de energieinname van de gemiddelde Nederlander uit industrieel geproduceerd voedsel, zoals frisdrank, fast food, koekjes, snoep en light-dranken. Onderzoek toonde aan dat de consumptie van ultrabewerkt voedsel sterk gecorreleerd is met een hoger risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten, kanker en andere aandoeningen.
Aanbeveling Beperk de consumptie van ultrabewerkt voedsel en kies voor onbewerkte producten met een beperkte hoeveelheid snel verteerbare koolhydraten. Voorbeelden zijn groenten (zoals broccoli en sla), fruit (zoals bessen, appels en peren), noten, olijven, avocado, vette vis, vlees en eieren. Wat betreft dranken: water, koffie en thee.
- Beweging Ook beweging speelt een essentiële rol bij de metabole gezondheid. Spieren die worden belast gaan chronische ontstekingen tegen. Actieve spieren kunnen bovendien glucose opnemen onafhankelijk van insuline, wat bijdraagt aan een stabiele bloedsuikerspiegel en het verminderen van het risico op insulineresistentie.
Aanbeveling Zorg voor regelmatige lichaamsbeweging, inclusief spierversterkende activiteiten, om de opname van glucose te verbeteren en chronische ontsteking te verminderen.
- Roken Roken verhoogt de insulinepiek in het bloed na koolhydraatconsumptie aanzienlijk, wat bijdraagt aan een verstoorde glucoseregulatie en verhoogde belasting van het metabole systeem.
Aanbeveling Neem de beslissing om te stoppen met roken en zoek professionele ondersteuning via je huisarts of een stop-roken-coach om de slagingskans te vergroten. - Alcoholgebruik Met name overmatig alcoholgebruik (meer dan één glas per dag), verhoogt het risico op insulineresistentie door leververvetting, sluimerende ontstekingsreacties en een verstoorde hormoonhuishouding, wat allemaal bijdraagt aan metabole ontregeling.
Aanbeveling Vermijd de alcoholinname of beperk haar tot maximaal één glas per dag.
- Slaapgebrek Slaapgebrek heeft een direct effect op de insulinegevoeligheid. Eén week met onvoldoende slaap (6 uur per nacht of minder) kan ons lichaam al 30 procent meer insulineresistent maken. Twee dagen met gehalveerde slaapduur kan gezonde mensen tijdelijk insulineresistent maken.
Aanbeveling Pas een goede slaaphygiëne toe door een vast slaapritme aan te houden en te zorgen voor een donkere, stille en koele slaapomgeving.
- Chronische stress Stress activeert de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as, waardoor het stresshormoon cortisol wordt afgegeven dat bijdraagt aan een verhoogde eetlust, verhoogde bloedsuikerspiegel en laaggradige ontstekingen, die samen insulineresistentie bevorderen.
Aanbeveling Integreer dagelijks een ontspanningsmoment in je routine zoals een wandeling, meditatie of ademhalingsoefening.
Van deze aanbevelingen is de voedingsaanbeveling het belangrijkst. Voor veel mensen met insulineresistentie is het sterk beperken van de koolhydraatinname (dus van frisdrank, koekjes, snoep, wit brood etc.) nodig om weer gezond te worden. Met die verbeterde gezondheid gaan de overige leefstijlaanpassingen zoals op het gebied van beweging of slaap ook makkelijker. Lees hier meer.
6. Conclusie: je gezondheid in eigen hand
Chronische aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en dementie lijken vaak onvermijdelijk, maar de werkelijkheid is hoopvoller. De oorzaak ligt in veel gevallen bij een verstoorde stofwisseling, oftewel metabole disfunctie, die zich jarenlang onopgemerkt ontwikkelt. Dit artikel heeft je de kennis in handen gegeven om dit sluipende proces vroegtijdig te herkennen. Je weet nu dat metabole disfunctie, gedreven door insulineresistentie en sluimerende ontsteking, de stille motor is achter veel welvaartsziekten.
Met zeven eenvoudige vragen over jouw lichaam en de leefstijl en zeven cruciale bloedwaarden kun je zelf een eerste inschatting maken van je metabole gezondheid. Een verhoogde buikomvang, hoge bloeddruk of energiedips na de maaltijd zijn serieuze signalen. Bloedonderzoek naar bijvoorbeeld je nuchtere glucose, HbA1c en insuline kan vervolgens uitsluitsel geven.
De belangrijkste boodschap is dat je niet machteloos bent. Mocht je tekenen van metabole ongezondheid herkennen, dan kun je het tij keren. De oplossing ligt niet in complexe medische ingrepen, maar in de kracht van jouw dagelijkse keuzes. Door te kiezen voor onbewerkte koolhydraatarme voeding, voldoende te bewegen, stress te managen en een goede nachtrust te waarborgen, pak je de oorzaak direct aan en bouw je aan een fundament van duurzame gezondheid.
Wacht niet tot er onomkeerbare schade is aangericht. Gebruik de inzichten uit dit artikel als een spiegel. Beantwoord de vragen, laat je screenen, bespreek de bloedwaarden met een arts en neem vandaag nog de regie over je gezondheid. Meet je voorgang en zoek een leefstijlbegeleider. Je lichaam zal je dankbaar zijn.
Wat wordt bedoeld met metabole gezondheid en metabole disfunctie?
Metabole gezondheid betekent dat je stofwisseling efficiënt werkt, waarbij je lichaam energie goed kan produceren, opslaan en gebruiken. Metabole disfunctie is een verstoring hiervan, vaak veroorzaakt door insulineresistentie en sluimerende ontstekingen. Dat kan 10 tot 20 jaar onopgemerkt blijven voordat het leidt tot chronische ziekten.
Hoe kan ik zelf de eerste tekenen van metabole ongezondheid of insulineresistentie herkennen?
Je kunt dit herkennen door jezelf een aantal vragen te stellen. Een ‘ja’ op één van de volgende punten is een aanwijzing, bij twee of meer is er vrijwel zeker sprake van insulineresistentie: 1. een grote buikomvang (>102 cm voor mannen, >88 cm voor vrouwen), 2. een hoge BMI (>30 kg/m2), 3. een verhoogde bloeddruk (bovendruk >135, onderdruk >85), 4. donkere huidplekken (acanthosis nigricans) of steelwratjes, 5. PCOS bij vrouwen of een erectiestoornis bij mannen, 6. verlies van spiermassa en 7. energiedips na het eten.
Welke bloedwaarden zijn belangrijk om mijn metabole gezondheid te meten?
De zeven belangrijkste bloedwaarden die in het artikel worden genoemd zijn: 1. Nuchtere glucose (ongezond: >7 mmol/L), 2. HbA1c (ongezond: >48 mmol/mol), 3. Nuchtere insuline (ongezond: >15 uU/ml), 4. Triglyceride/HDL-cholesterol-ratio (ongezond: >1.74 voor mannen, >2.00 voor vrouwen), 5. CRP (ontstekingswaarde, ongezond: >3 mg/L), 6. Vitamine D (ongezond: <50 nmol/L), 7. GGT (leverwaarde, ongezond: >100 U/L).
Wat is het verband tussen buikvet en chronische ziekten?
Buikvet (visceraal vet) speelt een centrale rol bij het versterken van insulineresistentie. Dat leidt tot een verhoogde bloedglucose en chronische ontstekingen, die de bloedvaatwanden direct beschadigen. Het versnelt de vorming van aderverkalking (atherosclerotische plaques), wat het risico op hart- en vaatziekten sterk vergroot.
Welke rol speelt voeding bij het verbeteren van mijn metabole gezondheid?
Voeding is de belangrijkste factor. De consumptie van ultrabewerkt voedsel (frisdrank, fastfood, koekjes, snoep) is sterk gelinkt aan metabole disfunctie. De aanbeveling is om dat te beperken en te kiezen voor onbewerkte producten zoals groenten, noten, vette vis, vlees en eieren. Voor veel mensen met insulineresistentie is het sterk beperken van snel verteerbare koolhydraten nodig om weer gezond te worden.
Waarom is metabole disfunctie zo ongunstig?
Metabole disfunctie is gevaarlijk omdat de onderliggende processen (insulineresistentie en sluimerende ontsteking) het risico op een breed scala aan ernstige chronische ziekten sterk vergroten. Voorbeelden zijn diabetes type 2, hart- en vaatziekten, kanker, dementie (alzheimer wordt zelfs ‘diabetes type 3’ genoemd), de ziekte van Parkinson, migraine en PCOS.
Kan ik mijn bloedwaarden voor metabole gezondheid laten testen zonder tussenkomst van de huisarts?
Ja, dat kan. Als de huisarts niet bereid is om preventief te testen, zijn er commerciële diensten. Je kunt via partijen als bloedwaardentest.nl of VicoBlue online een test bestellen en bloed laten prikken op een priklocatie. Een andere optie zijn zelftests voor thuis via een vingerprik, aangeboden door bijvoorbeeld Direct Diagnostics. De kosten zijn wel voor eigen rekening.
Wetenschappelijke bronnen voor dit artikel
- Accardi, G., Caruso, C., Colonna-Romano, G., Camarda, C., Monastero, R., & Candore, G. (2012). Can Alzheimer disease be a form of type 3 diabetes? Rejuvenation Research, 15(2), 217–221. https://doi.org/10.1089/rej.2011.1289
- Aviles-Olmos, I., Limousin, P., Lees, A., & Foltynie, T. (2013). Parkinson’s disease, insulin resistance and novel agents of neuroprotection. Brain, 136(Pt 2), 374–384. https://doi.org/10.1093/brain/aws009
- Dugani, S. B., Moorthy, M. V., Li, C., Demler, O. V., Alsheikh-Ali, A. A., Ridker, P. M., Glynn, R. J., & Mora, S. (2021). Association of lipid, inflammatory, and metabolic biomarkers with age at onset for incident coronary heart disease in women. JAMA Cardiology, 6(4), 437–447. https://doi.org/10.1001/jamacardio.2020.7073
- Fava, A., Pirritano, D., Consoli, D., Plastino, M., Casalinuovo, F., Cristofaro, S., Colica, C., Ermio, C., De Bartolo, M., Opipari, C., Lanzo, R., Consoli, A., & Bosco, D. (2014). Chronic migraine in women is associated with insulin resistance: A cross-sectional study. European Journal of Neurology, 21(2), 267–272. https://doi.org/10.1111/ene.12289
- O’Donnell, M. J., Xavier, D., Liu, L., Zhang, H., Chin, S. L., Rao-Melacini, P., Rangarajan, S., Islam, S., Pais, P., McQueen, M. J., Mondo, C., Damasceno, A., Lopez-Jaramillo, P., Hankey, G. J., Dans, A. L., Yusoff, K., Truelsen, T., Diener, H. C., Sacco, R. L., Ryglewicz, D., Czlonkowska, A., Weimar, C., Wang, X., & Yusuf, S. (2010). Risk factors for ischaemic and intracerebral haemorrhagic stroke in 22 countries (the INTERSTROKE study): A case-control study. Lancet, 376(9735), 112–123. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60834-3
- O’Donnell, M. J., Chin, S. L., Rangarajan, S., Xavier, D., Liu, L., Zhang, H., Rao-Melacini, P., Zhang, X., Pais, P., Agapay, S., Lopez-Jaramillo, P., Damasceno, A., Langhorne, P., McQueen, M. J., Rosengren, A., Dehghan, M., Hankey, G. J., Dans, A. L., Elsayed, A., Avezum, A., Mondo, C., Diener, H. C., Ryglewicz, D., Czlonkowska, A., Pogosova, N., Weimar, C., Iqbal, R., Diaz, R., Yusoff, K., Yusufali, A., Oguz, A., Wang, X., Penaherrera, E., Lanas, F., Ogah, O. S., Ogunniyi, A., Iversen, H. K., Malaga, G., Rumboldt, Z., Oveisgharan, S., Al Hussain, F., Magazi, D., Nilanont, Y., Ferguson, J., Pare, G., & Yusuf, S. (2016). Global and regional effects of potentially modifiable risk factors associated with acute stroke in 32 countries (INTERSTROKE): A case-control study. Lancet, 388(10046), 761–775. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30506-2
- Tsujimoto, T., Kajio, H., & Sugiyama, T. (2017). Association between hyperinsulinemia and increased risk of cancer death in nonobese and obese people: A population-based observational study. International Journal of Cancer, 141(1), 102–111. https://doi.org/10.1002/ijc.30729
- Yu, J.-T., Xu, W., Tan, C.-C., Andrieu, S., Suckling, J., Evangelou, E., Pan, A., Zhang, C., Jia, J., Feng, L., Kua, E.-H., Wang, Y.-J., Wang, H.-F., Tan, M.-S., Li, J.-Q., Hou, X.-H., Wan, Y., Tan, L., Mok, V., Tan, L., Dong, Q., Touchon, J., Gauthier, S., Aisen, P. S., & Vellas, B. (2020). Evidence-based prevention of Alzheimer’s disease: Systematic review and meta-analysis of 243 observational prospective studies and 153 randomised controlled trials. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry, 91(11), 1201–1209. https://doi.org/10.1136/jnnp-2019-321913
- Yusuf, S., Hawken, S., Ounpuu, S., Dans, T., Avezum, A., Lanas, F., McQueen, M., Budaj, A., Pais, P., Varigos, J., & Lisheng, L. (2004). Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study. Lancet, 364(9438), 937–952. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9
- Yusuf, S., Joseph, P., Rangarajan, S., Islam, S., Mente, A., Hystad, P., Brauer, M., Kutty, V. R., Gupta, R., Wielgosz, A., AlHabib, K. F., Dans, A., Lopez-Jaramillo, P., Avezum, A., Lanas, F., Oguz, A., Kruger, I. M., Diaz, R., Yusoff, K., Mony, P., Chifamba, J., Yeates, K., Kelishadi, R., Yusufali, A., Khatib, R., Rahman, O., Zatonska, K., Iqbal, R., Wei, L., Bo, H., Rosengren, A., Kaur, M., Mohan, V., Lear, S. A., Teo, K. K., Leong, D., O’Donnell, M., McKee, M., & Dagenais, G. (2020). Modifiable risk factors, cardiovascular disease, and mortality in 155 722 individuals from 21 high-income, middle-income, and low-income countries (PURE): A prospective cohort study. Lancet, 395(10226), 795–808. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)32008-2
