Gezonder worden, dat pakken we samen op. Haast ongemerkt is in Nederland een grassroots-beweging op gang gekomen. In tal van buurten, wijken en dorpen zijn de afgelopen jaren lokale gezondheidsinitiatieven en -netwerken ontstaan. Op de site GezondLand staan meer dan zestig initiatieven, van Achterhoek in Beweging tot Wijchen Gezond. De initiatiefnemers zijn vaak betrokken buurtbewoners, zorgprofessionals, vrijwilligers en andere enthousiastelingen.
Wat beweegt de ‘aanjagers’ om met de gezondheid in hun buurt aan de gang te gaan? Wat levert het ze op?
Gezond Wijdemeren: ‘Met de leefstijl bezig zijn maakt mijn werk leuker’
Huisarts Monique Stam uit Kortenhoef ging zich steeds meer zorgen maken over de ongezonde leefstijl van een deel van haar patiënten. Zelf had ze de heilzame invloed van wandelen op haar gezondheid ervaren. Monique raakte geïnspireerd door Wim Tilburgs, voorzitter Stichting Je Leefstijl Als Medicijn. Ze nam contact op met enkele collega-artsen en therapeuten in omliggende dorpen, en Gezond Wijdemeren was geboren.
Mariska Brinkers, huisarts in Loosdrecht, is nu samen met Monique en huisarts Esther Leushuis in Nederhorst den Berg kartrekker van Gezond Wijdemeren. Mariska: “Ik ben kaderarts diabetes en heb de leefstijl altijd interessant gevonden. Mensen met diabetes type 2 zien hun arts vaak maar twee keer per jaar en het is goed als ze zelf in staat zijn om met een gezonde leefstijl aan de gang te gaan.”
Gezond Wijdemeren startte met informatiebijeenkomsten over gezondheid en leefstijl op locaties zoals een bibliotheek en een artsenpraktijk. Wim Tilburgs werd als spreker gevraagd. “Geleidelijk”, zegt Mariska, “werd het een inktvlek.” Inmiddels worden er groepswandelingen georganiseerd met de Bas van de Goor Foundation. Een diëtist is gestart met supermarktsafari’s. In de drie betrokken dorpen Kortenhoef, Loosdrecht en Nederhorst den Berg zijn leefstijlloketten ingericht. Ook Gezond Wijdemeren laat zich ondersteunen door 2diabeat.
“Met de leefstijl bezig zijn maakt mijn werk leuker”, zegt Mariska. “Het is prettig dat ik soms meer kan doen dan bijvoorbeeld medicijnen voorschrijven, en er ook een aanzet toe kan geven dat mensen het roer in eigen handen kunnen nemen. Het is bovendien mooi om de bevolking in onze dorpen extra te kunnen ondersteunen. En wie weet, hopelijk leidt dat er op de langere termijn toe dat we het minder druk krijgen in onze spreekkamers.”
Gezond Westfriesland: ‘Je kunt mensen het beste helpen met de handen op de rug’
Samen met haar man was Tineke Bakker uit Bovenkarspel er enkele jaren geleden in geslaagd om beginnende gezondheidsproblemen om te keren door gezonder te gaan leven. Tineke werkte als vrijwilliger bij Humanitas en kwam regelmatig bij laaggeletterden over de vloer. Ze merkte hoeveel moeite deze mensen vaak hadden om gezond te blijven, en wilde haar kennis op dat gebied delen. “Ik heb geleerd dat je mensen het beste kunt helpen met je handen op je rug”, zegt Tineke. “Dat wil zeggen dat je mensen informatie aanbiedt, maar ze niet het initiatief uit handen neemt. Je kunt het ze beter zo veel mogelijk zelf laten doen.”
Tineke raakte geïnspireerd door GezondDorp, het inmiddels beroemde gezondheidsinitiatief in Leende van twee artsen, en door de GezondLand-beweging. Ze nam contact op met Wim Tilburgs, de initiatiefnemer van GezondLand, die haar vervolgens in contact bracht met 2diabeat waar ze verder op weg werd geholpen. Tineke mobiliseerde haar eigen huisarts en startte met bijeenkomsten voor buurtgenoten in het buurthuis.
Binnen enkele jaren is Gezond Westfriesland, zoals Tinekes initiatief heet, enorm gegroeid. Wekelijks zijn er bijeenkomsten met workshop in de nieuwe locatie die Tineke mag gebruiken: de buurthuiskamer van het Leger des Heils. De workshops gaan over uiteenlopende onderwerpen zoals voeding, ademtechnieken en omgaan met medicijnen. Er wordt samen gekookt en er zijn excursies. Tineke wordt inmiddels financieel ondersteund door Univé.
Wat levert Gezond Westfriesland Tineke op? Tineke: “Ik leer enorm veel mensen kennen en ik kom daarbij veel positiviteit tegen. De instelling is: we gaan er samen wat van maken. Dat past honderd procent bij mij. Het geeft gewoon veel voldoening dat ik wat voor de mensen in mijn omgeving kan betekenen.”
Gezonde Huiskamer Rotterdam: ‘Gezelligheid is een belangrijke succesvoorwaarde’
Toen Els van Beek als praktijkondersteuner somatiek in een Rotterdamse huisartsenpraktijk werkte, merkte ze dat er een gebrek was aan informatie over leefstijl en voeding. Ze schreef de succesvolle brochure Eet je beter met tips op het gebied van gezonde voeding.
Toch waren daarmee niet alle vragen weg, merkte Els. Ze veranderde van baan en ging gezondheidsvoorlichting geven vanuit het sociaal domein. “Er bestaat nog een behoorlijk diepe kloof tussen de medische wereld en het welzijnswerk”, zegt Els. “Die wilde ik proberen te overbruggen.”
Els werkt voor de Rotterdamse welzijnsinstelling SOL (Samen Ondernemend Leren). Daarnaast is ze gestart met een Suikerhuis in de wijk Hillesluis. Elke twee weken komt een groep bewoners bij elkaar. De groep wandelt en beweegt samen, doet ontspanningsoefeningen en wisselt ervaringen uit over onder meer voeding en gezondheid. Er worden sprekers zoals een leefstijlarts uitgenodigd. Een aantal mensen heeft zich als aparte groep afgesplitst om zich samen te richten op afvallen.
De onderlinge support van buurtbewoners is zeer waardevol, zegt Els. “Een gezonde leefstijl volhouden is niet eenvoudig. De mensen in de groep trekken zich aan elkaar op. Ook zelf leer ik elke keer iets nieuws van de bijeenkomsten, want ook voor mij is het soms uitdagend om gezond te leven.” De supportgroep organiseren geeft haar veel energie, zegt Els. “Gezelligheid is een heel belangrijke succesvoorwaarde voor supportgroepen. Daar zorgen we samen voor. Er is een open en prettige sfeer in de groep. Het is erg leuk werk om te doen.”
Gezonddorp Sint Anthonis: ‘Beter als mensen uit de zorg kunnen wegblijven’
Voordat Ben Fransen, inwoner van het dorp Sint Anthonis in Oost-Brabant, met pensioen ging had hij in de zorg gewerkt. Na zijn pensionering bleef Ben actief, onder meer als voorzitter van de multifunctionele accommodatie in het dorp waarin de basisschool, bibliotheek en kinderopvang onderdak hebben. In de zorg had hij gemerkt hoe overbelast zorgmedewerkers zijn, en hoe weinig er aan preventie wordt gedaan. “Ik heb weleens gehoord dat vijftig procent van de mensen die bij de huisarts komen leefstijlgerelateerde problemen hebben”, zegt Ben. “Voor iedereen zou het beter zijn als mensen zo lang mogelijk uit de zorg kunnen wegblijven.”
Ben je geïnteresseerd in de wijkaanpak? Wil je ook aanjager worden? Tijdens het webinar op 7 mei van Je Leefstijl Als Medicijn en 2diabeat word je op weg geholpen.
Ben raakte geïnspireerd door het gedachtegoed van GezondDorp Leende. Met gelijkgestemde dorpsgenoten organiseerde hij een gezondheidsmarkt in het dorp, waar hulpverleners uit de hele omgeving op afkwamen. Vanuit het enthousiasme dat daarmee werd losgemaakt ontstond de beweging Gezonddorp Sint Anthonis.
Sinds anderhalf jaar brengt Gezonddorp Sint Anthonis wandelgroepen bij elkaar, worden er lezingen en workshops gehouden, en is er een beweegroute in het park ingericht. Alle onderdelen van het spinnenweb van Positieve Gezondheid komen aan bod. Het aanbod is onlangs uitgebreid met een zwemgroep, en binnenkort gaan een dansgroep van start.
Gezonddorp Sint Anthonis kreeg onder meer steun van de gemeente, het Rabobank Communityfonds, het Oranje Fonds en particuliere donateurs. Een vrijwilliger bouwde de website. Gezonddorp Sint Anthonis sloot zich aan bij 2diabeat, de landelijke organisatie die lokale initiatieven ondersteunt, zodat gebruik kon worden gemaakt van scholingen en de hulp van een wijkadviseur.
Wat levert zijn inzet voor Gezonddorp Sint Anthonis Ben zelf op? Ben: “Een van de dimensies van Positieve Gezondheid is zingeving. Als je het mij vraagt is zingeving zelfs de belangrijkste dimensie van allemaal. Na je pensionering bestaat het risico dat de zingeving voor jou uit het oog raakt, en dat kan ten koste van je gezondheid gaan. Ik houd me dagelijks met Gezonddorp Sint Anthonis bezig en het maakt me echt gelukkig iets voor anderen te kunnen betekenen.”
Ben je geïnteresseerd in de wijkaanpak? Wil je ook aanjager worden? Tijdens het webinar op 7 mei van Je Leefstijl Als Medicijn en 2diabeat word je op weg geholpen.
