Auteurs: dr. Melianthe Nicolai, uroloog Antoni van Leeuwenhoek en Link2Care Clinics, en Jaap Versfelt, bestuurslid Stichting Je Leefstijl Als Medicijn
Belangrijkste boodschappen
- Erectiele disfunctie (ED) is het onvermogen om een erectie te krijgen of te behouden die stevig genoeg is voor bevredigende seksuele activiteit.
- ED is een veel voorkomend probleem en treft mannen van alle leeftijden. Ongeveer 14 procent van de Nederlandse mannen ervaart ED, en het komt vaker voor op oudere leeftijd.
- ED is een vroege waarschuwing voor hart- en vaatziekten. Een slechte gezondheid van de bloedvaten uit zich vaak als ED, jaren voordat hartinfarcten of beroertes optreden.
- Metabole disfunctie is een belangrijke oorzaak van ED. Metabole disfunctie, veroorzaakt door insulineresistentie en chronische laaggradige ontstekingen, leidt tot een verminderde doorbloeding en hormonale verstoringen, wat bijdraagt aan ED.
- Leefstijlveranderingen kunnen ED tegengaan. Een gezond dieet, regelmatige lichaamsbeweging, ontspanning en voldoende slaap kunnen ED aanzienlijk verminderen.
- Voedingsaanpassingen kunnen helpen. Verschillende eetgewoontes (zoals het mediterrane dieet of koolhydraatarme diëten) kunnen het cardiovasculaire risico en daarmee ED verminderen.
- Patiënt: zoek op tijd hulp. Het vroeg aanpakken van ED kan de gezondheid en kwaliteit van leven verbeteren en zelfs de levensverwachting verlengen.
- Arts: behandel ED niet alleen symptomatisch, maar onderzoek onderliggende risicofactoren zoals metabole disfunctie en cardiovasculair risico. Stimuleer leefstijlinterventies voor een duurzame verbetering.
Introductie
Erectiele disfunctie (ED) treft mannen van alle leeftijden en kan een aanzienlijke impact hebben op de kwaliteit van leven. Hoewel ED vaak wordt gezien als een probleem dat alleen in de slaapkamer speelt, is het in werkelijkheid een belangrijk gezondheidssignaal – een vroege waarschuwing voor ernstigere aandoeningen zoals hartinfarcten en beroertes.
Het goede nieuws? ED is niet onvermijdelijk of onbehandelbaar. Door eenvoudige veranderingen in je leefstijl kun je de onderliggende oorzaken aanpakken, je seksuele gezondheid verbeteren en het risico op hart- en vaatziekten en beroertes verkleinen. Deze veranderingen omvatten starten met een gezonder eetpatroon, meer bewegen, beter omgaan met stress en zorgen voor voldoende slaap.
In dit artikel bespreken we wat ED is, waardoor het ontstaat en – het allerbelangrijkste – hoe je het kunt aanpakken. Lees verder en ontdek hoe leefstijlveranderingen niet alleen je seksleven maar ook je algehele gezondheid kunnen verbeteren.
Leestijd 18 minuten
1. Wat erectiele disfunctie is en hoe vaak het voorkomt
Erectiele disfunctie (ED) is het aanhoudende onvermogen om een erectie te krijgen en behouden die voldoende is om bevredigend seksueel contact te hebben. ED is een veelvoorkomend probleem onder mannen van alle leeftijden en heeft een grote impact op de kwaliteit van leven van zowel de mannen die eraan lijden als hun partners.
ED komt bij ongeveer 14 procent van de mannen van 18 jaar en ouder in Nederland voor. Het komt vaker voor naarmate de leeftijd stijgt: bij 5 procent van de mannen in de twintig, tot bij 42 procent bij mannen in de zeventig. Toch raadpleegt slechts 0,4 procent van de mannen met ED hun huisarts. Dat betekent dat veel mannen met ED geen medische hulp of leefstijladvies zoeken voor dit probleem (NHG-richtlijn, 2008).
Het is waarschijnlijk dat de prevalentie van ED snel toeneemt gezien het verband dat bestaat met obesitas. Het aantal mannen met obesitas is in de afgelopen 30 jaar meer dan verdubbeld tot 13,4 procent (Vzinfo), en zal naar verwachting verder stijgen.
2. Hoe een normale erectie werkt
Een erectie begint met signalen vanuit de hersenen en het ruggenmerg als reactie op seksuele opwinding. Deze signalen zorgen voor de afgifte van stikstofmonoxide (NO), een chemisch boodschappermolecuul, in de penis. NO stimuleert op zijn beurt de productie van cGMP, een ander signaalmolecuul. Het verhoogde niveau van cGMP leidt tot ontspanning van het ‘gladde spierweefsel’ in de wanden van de bloedvaten in de penis.
Deze ontspanning maakt het mogelijk dat de bloedvaten in de penis verwijden en er bloed naar de corpora cavernosa stroomt. Deze corpora zijn twee sponsachtige kamers die langs de lengte van de penis lopen. Ze nemen bloed op, vergelijkbaar met hoe een spons water opneemt, waardoor de penis stevig wordt. Tegelijkertijd worden de aders die normaal gesproken bloed uit de penis afvoeren samengedrukt om de erectie te behouden.
Dit proces keert om wanneer de opwinding afneemt. De productie van NO vermindert en cGMP wordt afgebroken. Daardoor trekken de gladde spieren in de wanden van de bloedvaten in de corpora cavernosa samen, waardoor de bloedtoevoer vermindert, het bloed wegstroomt en de penis terugkeert naar een slappe toestand.
Naast erecties tijdens seksuele opwinding ervaren mannen spontane erecties die tijdens de slaap optreden. Deze erecties zijn niet gerelateerd aan seksuele opwinding en worden veroorzaakt door het zenuwstelsel dat de gladde spieren in de bloedvaten van de penis ontspant en de bloedtoevoer vergroot.
3. Erectiele disfunctie
Er zijn verschillende manieren waarop erectiestoornissen kunnen ontstaan. Vier belangrijke oorzaken zijn:
- Vasculaire problemen. Erecties zijn afhankelijk van een goede bloedtoevoer naar de penis. Aandoeningen zoals verstopte slagaders (atherosclerose), beschadigde bloedvaten of hoge bloeddruk kunnen deze doorbloeding beperken. Ziekten zoals diabetes kunnen de schade aan bloedvaten verergeren, waardoor het moeilijk wordt voor de penis om zich met voldoende bloed te vullen en stevig te blijven.
- Hormonale disbalans. Testosteron, het hormoon dat verantwoordelijk is voor seksueel verlangen, ondersteunt ook het chemische proces dat nodig is voor een erectie. Een laag testosteronniveau (door veroudering of gezondheidsproblemen zoals obesitas) kan het seksuele verlangen verminderen en erecties verzwakken. Andere hormonale problemen zoals een teveel aan prolactine (een hormoon dat het testosteronniveau kan verlagen) en schildklierproblemen (schildklieren reguleren de stofwisseling) kunnen ook verstoringen veroorzaken.
- Neurologische aandoeningen. Zenuwen sturen signalen vanuit de hersenen en het ruggenmerg om het erectieproces te starten. Als deze zenuwen beschadigd raken (door blessures, ziekten zoals multiple sclerose of diabetes) kunnen de signalen de penis niet bereiken, waardoor het proces stopt voordat het begint.
- Psychologische factoren. Erecties beginnen met seksuele opwinding in de hersenen, maar mentale gezondheidsproblemen zoals stress, angst, depressie en relatieproblemen kunnen de signalen die het erectieproces op gang brengen verstoren. Zelfs als het lichaam fysiek gezond is, kunnen deze factoren een erectie blokkeren. Mannen met depressie hebben bijvoorbeeld bijna 40 procent meer kans op ED dan mannen zonder depressie (Liu, 2018).
4. Erectiele disfunctie als vroege waarschuwing voor hart- en vaatziekten
ED beïnvloedt niet alleen de seksuele gezondheid maar kan ook wijzen op ernstige cardiovasculaire problemen. Vaak is ED het eerste zichtbare teken van hart- en vaatziekten, vaak jaren voordat symptomen zoals pijn op de borst of kortademigheid optreden.
4.1 ED en het hart, wat is de connectie?
De gezondheid van je bloedvaten is cruciaal voor zowel erecties als de werking van het hart. ED en hartziekten delen een gemeenschappelijke onderliggende oorzaak: een slechte bloedvatgezondheid, ook wel vasculaire disfunctie genoemd.
- Kleinere slagaders, een vroeger signaal De slagaders in de penis zijn kleiner (1-2 mm) dan die in het hart (3-4 mm) of de hersenen (5-7 mm). Daardoor worden ze eerder aangetast door blokkades en plaquevorming, waardoor ED een mogelijke vroege waarschuwing is voor cardiovasculaire problemen (Corona, 2020).
- Schade aan bloedvaten De binnenwand van bloedvaten, het endotheel, reguleert de bloedstroom door stikstofmonoxide (NO) af te geven. Wanneer deze binnenwand beschadigd raakt – door bijvoorbeeld een hoge bloeddruk, roken of metabole disfunctie – wordt de productie van NO verstoord, wat resulteert in een slechte doorbloeding. Dat probleem kan zich eerst uiten als ED voordat het leidt tot ernstigere aandoeningen zoals hartinfarcten of beroertes.
4.2 Hoe sterk is de link?
Veel studies tonen de sterke connectie tussen ED en hartziekten aan:
- Algemeen verhoogd risico Mannen met ED hebben een 62 procent hoger risico op een hartinfarct, een 39 procent hoger risico op een beroerte en een 25 procent hoger risico om te overlijden aan hartgerelateerde oorzaken in vergelijking met mannen zonder ED (Vlacopoulos, 2013). Onderzoek met de database van de Prostate Cancer Prevention Trial wees uit dat ED het cardiovasculaire risico van een patiënt net zo sterk verhoogt als roken of een familiegeschiedenis van hartinfarcten (Thonpson, 2005).
- Hoger risico bij jongere mannen Jongere mannen met onverklaarbare ED hebben een zeer significante verhoging van hun cardiovasculaire risico op latere leeftijd, tot wel 50 keer hoger (Montorsi, 2003).
- ED als voorloper van infarcten Bijna 50 procent van de mannen met bekende coronaire hartziekte, aangetoond via een hartkatheterisatie, heeft ook significante ED. ED gaat vaak tot wel 5 jaar vooraf aan coronaire hartziekten, hartinfarcten en beroertes (Montorsi, 2003).
ED biedt een waardevol venster voor vroege interventie. Omdat ED vaak 5 jaar vóór symptomen van hartziekten optreedt, kan het vroeg aanpakken ervan leiden tot levensreddende veranderingen. De belangrijkste daarvan is het aanpakken van metabole disfunctie. In het volgende hoofdstuk zullen we zien waarom.
5. Metabole disfunctie als belangrijke oorzaak van erectiele disfunctie
ED kan een op zichzelf staande aandoening zijn, maar is vaak een teken van bredere gezondheidsproblemen, zoals we in het vorige hoofdstuk hebben gezien. Waarom is dat zo? ED en hart- en vaatziekten delen een grote risicofactor: metabole disfunctie. Door het verband te begrijpen kunnen we effectieve leefstijlmaatregelen nemen om ED (en cardiovasculair risico) tegen te gaan.
5.1 Wat is metabole disfunctie?
Metabole disfunctie verwijst naar een verstoring van het normale metabolisme, waardoor het lichaam niet in staat is om efficiënt energie te produceren, op te slaan of te gebruiken. Dat kan zich uiten in gewichtstoename (vooral buikvet), een verhoogde bloeddruk en bloedsuikerspiegels, veranderingen in triglyceriden- en HDL-cholesterolwaarden, en een verschuiving in de grootte van LDL-deeltjes.
Metabole disfunctie wordt grotendeels veroorzaakt door insulineresistentie en laaggradige ontstekingen.
- Insulineresistentie is een verminderde gevoeligheid van lichaamscellen voor het hormoon insuline, waardoor steeds hogere insulineniveaus nodig zijn om normale bloedsuikerspiegels te handhaven. Dat kan uiteindelijk leiden tot diabetes type 2. Verhoogde insulineniveaus kunnen negatieve effecten hebben (waaronder natriumretentie) en na verloop van tijd wordt het steeds moeilijker om de bloedsuikerspiegel te reguleren.
- Chronische laaggradige ontstekingen treden op wanneer het immuunsysteem aanhoudend licht geactiveerd is zonder merkbare symptomen. Laaggradige ontstekingen en insulineresistentie versterken elkaar, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.
5.2 Bewijs voor het verband van ED en metabole disfunctie
Onderzoek toont een sterk verband aan tussen ED en metabole disfunctie en de daarmee samenhangende aandoeningen diabetes en obesitas:
- Metabool syndroom en ED Mannen met metabool syndroom hebben tot vier keer meer kans op ED (Corona, 2023).
- Obesitas en ED Mannen met obesitas hebben 50 procent meer kans op ED dan mannen met een normaal gewicht (Janiszewski, 2009).
- Diabetes type 2 en ED: Mannen met diabetes type 2 hebben 3,5 keer meer kans op ED dan mannen zonder diabetes. Tot 75 procent van de mannen met diabetes type 2 rapporteert enige mate van ED, en voor sommigen is dat het eerste merkbare symptoom van diabetes (Defeudis, 2021). Klinische studies tonen aan dat mannen die worden behandeld met metformine (een medicijn voor diabetes type 2) significante verbeteringen laten zien in zowel metabole markers als ED-symptomen (Rey-Valzacchi, 2012).
Wat ED en cardiovasculair risico gemeen hebben is dat beide sterk verbonden zijn met metabole disfunctie. Het risico op een hartinfarct wordt sterk verhoogd door een hoge bloeddruk, obesitas, diabetes type 2 en andere kenmerken van metabole disfunctie (Dugani, 2021).
5.3 Hoe metabole disfunctie ED veroorzaakt
Het verband tussen metabole disfunctie en ED ligt in de gevolgen van metabole disfunctie voor de doorbloeding en hormoonhuishouding:
- Tekort aan stikstofmonoxide (NO) Een gezonde bloedtoevoer is essentieel voor een erectie, en NO speelt een sleutelrol bij het ontspannen van bloedvaten om bloed in de penis te laten stromen. Metabole disfunctie vermindert de productie van NO door beschadigde bloedvaten en een verstoorde insulinesignalering, wat het moeilijk maakt om een erectie te krijgen en behouden.
- Schade aan bloedvaten Metabole disfunctie veroorzaakt chronische ontstekingen, oxidatieve stress en endotheeldisfunctie, wat leidt tot plaquevorming in bloedvaten (atherosclerose). Dat beperkt de bloedstroom naar de penis, waardoor het vermogen om een erectie te krijgen en te behouden wordt aangetast.
- Laag testosteron Insulineresistentie en obesitas verlagen vaak de testosteronniveaus, wat het seksuele verlangen vermindert en de biochemische processen die erecties ondersteunen verzwakt (Jalali, 2024). Viscerale obesitas en metabole disfunctie worden beschouwd als belangrijke oorzaken van lage testosteronniveaus (Defeudis, 2021).
6. Beperkingen van de medicinale behandeling van erectiele disfunctie
Medicinale behandelingen voor erectiestoornissen, zoals Viagra (een zogeheten PDE5-remmer), verwijden effectief de bloedvaten en verbeteren de bloedstroom naar de penis, resulterend in hardere en langdurigere erecties. Hoewel medicatie de penetratieve seks mogelijk blijft maken, ondanks de van nature afgenomen peniele doorbloeding, maskeren ze vaak het onderliggende probleem dat hierdoor niet worden herkend of aangepakt. Dat leidt derhalve tot een tijdelijke verlichting van de symptomen zonder de werkelijke medische oorzaak van de ED en verkeerde levensstijlkeuzes aan te pakken.
Na verloop van tijd, naarmate de algehele gezondheid verder afneemt, zal de effectiviteit van PDE5-remmers ook afnemen. Doses kunnen tot op zekere hoogte worden verhoogd, maar daar gaan hogere kosten en meer bijwerkingen mee gepaard. De literatuur toont dan ook aan dat 35 procent van de gebruikers van PDE5-remmers deze binnen zes maanden niet meer gebruikt vanwege bijwerkingen of een verminderde effectiviteit (Son, 2004).
Het benadrukt de noodzaak van een holistische behandeling van erectiestoornissen, waarbij de symptomen worden verlicht náást de identificatie en behandeling van onderliggende oorzaken. Leefstijlinterventies zijn essentieel om een verdere achteruitgang van de erectiele functie te voorkomen en het risico op toekomstige hart- en vaatziekten te verminderen. Patiënten moeten worden begeleid bij het maken van betere leefstijlkeuzes om ze te helpen de gezondheid te verbeteren en nieuwe ziekten te voorkomen.
7. Met leefstijl erectiele disfunctie aanpakken
Zoals we hebben gezien is ED vaak een teken van bredere metabole gezondheidsproblemen. Metabole disfunctie kan worden aangepakt met leefstijlveranderingen, wat zowel ED kan verbeteren als het cardiovasculaire risico verkleinen. De veranderingen liggen op het gebied van onder meer voeding, lichaamsbeweging, stress en slaap. Hieronder bespreken we die factoren. Omdat de voeding een van de meest eenvoudig aan te passen onderdelen is, zullen we dat in meer detail bespreken.
7.1 Metabole disfunctie aanpakken via de leefstijl
De belangrijkste gebieden om aan te pakken zijn:
- Het dieet Voeding speelt een centrale rol bij het beheersen van metabole disfunctie en het verbeteren van de vaatgezondheid. Daarover meer in de rest van dit hoofdstuk.
- Lichaamsbeweging Regelmatige fysieke activiteit verbetert de doorbloeding, vermindert oxidatieve stress en verhoogt de productie van stikstofmonoxide (NO). Uit onderzoek blijkt dat regelmatige lichaamsbeweging NO-productie stimuleert en de functie van bloedvaten verbetert, wat het risico op ED verlaagt. Studies tonen aan dat mannen die matig bewegen een 33 procent kleiner risico op ED hebben, en intensieve sporters zelfs een 58 procent kleiner risico (Cheng, 2007).
- Slaap Voldoende slaap verbetert de hormoonbalans en vermindert ontstekingen, wat zowel de metabole als seksuele gezondheid ondersteunt.
- Stressmanagement Chronische stress verhoogt het cortisol, wat insulineresistentie kan verergeren en testosteron onderdrukken. Mindfulness en ontspanningstechnieken kunnen hierbij helpen.
Fietsen en erectiele disfunctie
Fietsen en de relatie met ED is een onderwerp van discussie. Traditionele racefietszadels kunnen veel druk uitoefenen op gevoelige zenuwen en bloedvaten in het liesgebied, wat zorgen kan oproepen over mogelijke problemen voor fietsers. Uit onderzoek onder meer dan 3.300 fietsers vergeleken met ongeveer 1.500 niet-fietsers bleek dat fietsers een hoger risico hadden op het ontwikkelen van ED (Gan, 2021).
7.2 Onderzoek toont het effect van leefstijlverandering op erectiele disfunctie aan
Net zoals de hoeveelheid lichaamsbeweging kan ook het dieet relatief eenvoudig worden aangepast (in tegenstelling tot slaap en stress, die minder eenvoudig te beïnvloeden zijn). Enkele studies over dieet en ED laten zien dat gewichtsverlies en een mediterraan dieet kunnen helpen:
- Gewichtsverlies Mannen met obesitas die gewichtsverlies bereikten door dieet en lichaamsbeweging, vertoonden aanzienlijke verbeteringen in erectiele functiescores. In een studie verhoogden 55 obese mannen hun scores van 13,6 naar 17 over twee jaar, waarbij 31 procent van deze mannen een normale erectiele functie bereikte (Esposito, 2004).
- Mediterraan dieet Een gerandomiseerde gecontroleerde studie toonde aan dat mannen met metabool syndroom die een mediterraan dieet volgden zes keer meer kans hadden om een normale erectiele functie te herstellen dan mannen op een standaard westers dieet. Het mediterrane dieet legt de nadruk op verse groenten en fruit, volle granen, noten, olijfolie, vis en magere eiwitten, met een minimale hoeveelheid bewerkte voedingsmiddelen en matige hoeveelheden rode wijn (Esposito, 2006).
7.3 Meer studies wijzen op het potentieel van een koolhydraatarm dieet
Er zijn slechts enkele studies beschikbaar over dieet en ED. Er zijn echter veel meer studies beschikbaar over dieet en cardiovasculair risico. Gezien de nauwe band tussen ED en cardiovasculair risico (zoals besproken in hoofdstuk 4 en 5), is het waarschijnlijk dat het dieet dat het beste werkt voor het verminderen van cardiovasculair risico ook goed werkt voor ED.
Dat dieet is het koolhydraatarme dieet. Een recente umbrella review (Chatzi, 2024) concludeerde dat dit dieet een nog sterker effect had op het verminderen van risicofactoren voor hart- en vaatziekten dan het mediterrane dieet (en andere diëten in de lijst).
Een koolhydraatarm dieet richt zich op het aanzienlijk verminderen van de inname van koolhydraten, met name geraffineerde koolhydraten, en legt de nadruk op eiwitten, gezonde vetten en niet-zetmeelrijke groenten.
Meer specifiek adviseert het dieet:
- Verminder de inname van ultrabewerkt voedsel. De eerste stap bestaat uit het niet meer drinken van suikerhoudende dranken (zoals frisdranken), het verminderen van de consumptie van producten met toegevoegde suikers en met geraffineerd zetmeel (zoals ontbijtgranen, koekjes, snoep en sauzen) en het laten staan van ontstekingsbevorderende zaadoliën (zonnebloemolie, raapzaadolie, sojaolie etc.).
- Kies voor voeding met een lage glycemische lading. Een aantal voedingsmiddelen veroorzaakt hoge insulinepieken en vergroot daardoor insulineresistentie. Dat zijn voedingsmiddelen met een hoge ‘glycemische lading’, wat onhoudt dat de voeding veel koolhydraten bevat die snel vrijkomen. Denk aan aardappelpuree, witbrood, koekjes en vruchtensappen. Volwaardige, natuurlijke voeding geeft minder insulinepieken. Denk daarbij aan dierlijke producten (zoals vlees, vis, melk en eieren), bepaald fruit (zoals appels, blauwe bessen, olijven en avocado’s), bepaalde groenten (zoals broccoli, sla en wortelen) en noten (zoals walnoten). In deze tabel vind je de glycemische lading van meer dan honderd voedingsmiddelen.
- Beperk de hoeveelheid koolhydraten. Afhankelijk van hoe insulineresistent iemand is, is er in meer of mindere mate ruimte voor volkorenproducten, zetmeelhoudende groenten, fruit en honing. Om te bepalen hoeveel (of weinig) koolhydraten iemand aankan is een continue glucosemonitor handig. Voor veel diabetespatiënten betekent het dat zij de hoeveelheid koolhydraten beperken tot minder dan 50 gram per dag.
Zelfs op de korte termijn heeft voeding effect op erecties
De effecten van ongezonde voedingskeuzes beïnvloeden erecties niet alleen op de langere termijn:
Vet Meteen na het consumeren van een vette maaltijd is een tijdelijke toename van de arteriële stijfheid en erectiele disfunctie te meten. Een vette maaltijd tijdens een romantisch avondje kan in de uren direct na het eten al zorgen voor teleurstellingen in de slaapkamer ten gevolge van verminderende erecties (Murray, 2015).
Suiker Een suikerrijke maaltijd zal meteen de zenuwgeleiding beïnvloeden. Een maaltijd met een hoge glycemische index, die rijk is aan snel opneembare suikers, leidt tot een significante afname in de zenuwgeleiding in de uren erna. Een zoet toetje tijdens hetzelfde romantische dinertje kan het gemak om een orgasme te bereiken dezelfde avond nog doen afnemen (Kikkawa, 2005).
7.4 Supplementen
Het krijgt in de westerse geneeskunde nog weinig aandacht, maar er is een aantal supplementen die bewezen effectief zijn bij de behandeling van erectiestoornissen. De meest onderzochte fytotherpeutische opties zijn L-arginine, tribulus terrestris en rode ginseng.
- L-arginine is een aminozuur dat helpt bij de aanmaak van stikstofmonoxide (NO) en heeft derhalve vasodilaterende eigenschappen. Door L-arginine te suppleren is NO bovendien beter beschikbaar en kunnen erecties gemakkelijker tot stand komen. Zeker in combinatie met citrulline en/of yohimbine lijkt het een positief effect te hebben. Bij milde ED kan L-arginine een PDE5-remmers vervangen, bij zwaardere gevallen ondersteunt het door het effect van PDE5-remmers te versterken (Chang Rhim, 2019).
- Tribulus terrestris is een plantje dat onder andere de biologische beschikbaarheid van testosteron verhoogt. De belangrijkste werkzame stoffen in tribulus terrestris zijn saponinen, met name protodioscine. Protodioscine kan de aanmaak van stikstofmonoxide (NO) bevorderen. Een aantal prospectieve placebo-gecontroleerde studies heeft aangetoond dat tribulus terrestris de erecties en seksuele tevredenheid kan verbeteren bij mannen met milde erectiestoornissen (Kamenov, 2017, Santos Jr, 2014).
- Rode ginseng is een wortel van een plant. Verschillende RCT’s tonen een positief effect aan van ginseng bij de behandeling van zowel hypertensie (Lee, 2017) als erectiestoornissen (Manafra, 2022). Ginseng bevat ginsenosiden, die de NO bevorderen met vasodilatatie tot gevolg. Hoewel ginseng niet zo krachtig werkt als een PDE5-remmers kan de stof net als L-arginine een natuurlijk alternatief zijn of ondersteuning bieden bij de behandeling van erectiestoornissen en meteen cardiovasculaire risico’s verlagen.
Al deze supplementen zijn eenvoudig online te vinden.
8. Conclusie: wat kun je met deze kennis doen?
8.1 Voor de patiënt
De erectie is de antenne van je gezondheid. Als de erecties achteruitgaan of de ochtenderecties wegblijven zonder dat daar een bekende aandoening of mentale oorzaak voor is, laat het probleem dan niet bestaan. Alhoewel medicatie zoals viagra jaren kan werken, behandelt ze niet de oorzaak van een erectiestoornis. Om de oorzaak te behandelen is het belangrijk om de leefstijl en met name de risico’s voor hart- en vaatziekten onder de loep te nemen.
Mannen met een erectiestoornis op lichamelijke basis hebben 62 procent meer kans op een hartinfarct, 39 procent meer kans op een beroerte en een 25 procent verhoogde kans op sterfte door een hart- en vaatprobleem. Deze risico’s zijn vooral verhoogd bij jongere mannen, rokers en mannen met een ongunstig cholesterolprofiel. Een erectiestoornis moet dus gezien worden als een vroegtijdig waarschuwingssignaal voor onderliggende hart- en vaatproblemen. En aan deze hart- en vaatproblemen liggen vaak verkeerde leefstijlkeuzes ten grondslag.
Heb je een erectiestoornis, zet je schaamte dan opzij en ga naar de huisarts.
De huisarts heeft geheimhoudingsplicht en zal de risicofactoren voor hart- en vaatziekten beoordelen. De arts kan adviseren hoe deze risico’s verlaagd kunnen worden. Je wordt heus niet meten de sportschool ingejaagd, met kleine leefstijlaanpassingen kan al veel bereikt worden om zowel de (gezonde) levensverwachting te laten stijgen als de erectiestoornis aan te pakken.
Plezierige seks hebben mét een erectie kan tot op hoge leeftijd, mits je goed voor je hart en vaten zorgt.
8.2. Voor de huisarts
Bij een presentatie met erectiestoornissen kan een cardiovasculaire screening levensreddend zijn, bij mannen met een (mild) verhoogd risico op hart- en vaatziekten blijkt ED een belangrijk waarschuwingssignaal.
Het behandelen van ED zonder de onderliggende oorzaak te kennen en aan te pakken is een vormfout aangezien mannen met een erectiestoornis (waar geen neurologische, psychogene of chirurgisch/oncologische verklaring voor is) 62 procent meer kans hebben op een hartinfarct, 39 procent meer kans op een CVA en een 25 procent verhoogde kans op sterfte ten gevolge van een cardiovasculair event. De risico’s zijn vooral verhoogd bij jongere mannen, rokers en mannen met een ongunstig cholesterolprofiel. Een erectiestoornis moet gezien worden als een vroegtijdig waarschuwingssignaal voor onderliggende hart- en vaatproblemen. Het aanpakken van onderliggende verkeerde leefstijlkeuzes kan daarbij niet ontbreken als onderdeel van de behandeling.
Een handige tool om het gesprek over leefstijl te voeren is het Leefstijlroer, beschikbaar via de Vereniging Arts en Leefstijl. Tijdens het intypen van de anamnese laat u de patiënt het leefstijlroer invullen, daarna kiest u gezamenlijk een of twee punten waar de patiënt aan zou willen werken.
Een verwijzing naar een diëtist, fysiofitness, POH of GLI-programma of naar een van de supportgroepen van Je Leefstijl Als Medicijn kan een belangrijke volgende stap zijn. Weinig blijkt voor mannen motiverender voor een leefstijlverandering dan zicht op een toekomstbestendig en gezond seksleven.
Webinar een vitaal seksleven terugkijken
Veel gestelde vragen (FAQ)
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van erectiestoornissen?
Er zijn vier belangrijke oorzaken voor erectiestoornissen: 1) Vasculaire problemen (slechte doorbloeding naar de penis), 2) Hormonale disbalans (zoals een laag testosteronniveau), 3) Neurologische aandoeningen (beschadigde zenuwen die signalen versturen), en 4) Psychologische factoren (zoals stress, angst of depressie). Metabole disfunctie, gekenmerkt door insulineresistentie en chronische ontstekingen, is een onderliggende factor die vasculaire problemen en hormonale disbalans kan veroorzaken.
Is er een verband tussen erectiestoornissen en hart- en vaatziekten?
Ja, er is een sterk verband tussen erectiele disfunctie (ED) en hart- en vaatziekten. Mannen met ED hebben 62% meer kans op een hartinfarct, 39% meer kans op een beroerte en 25% hogere kans op overlijden aan hart-gerelateerde oorzaken. ED is vaak een vroeg waarschuwingssignaal dat 3-5 jaar vóór andere symptomen van hartziekten optreedt. Dit komt doordat de slagaders in de penis kleiner zijn (1-2 mm) dan die in het hart (3-4 mm) en daarom eerder tekenen van schade vertonen. Bijna 50% van de mannen met coronaire hartziekte heeft ook significante ED.
Hoe beïnvloedt metabole disfunctie erectieproblemen?
Metabole disfunctie veroorzaakt ED op verschillende manieren: 1) Het vermindert de productie van stikstofmonoxide (NO), wat essentieel is voor het ontspannen van bloedvaten en het mogelijk maken van een erectie, 2) Het veroorzaakt schade aan bloedvaten door chronische ontsteking en oxidatieve stress, wat de bloedstroom naar de penis beperkt, en 3) Het verlaagt testosteronniveaus, wat het seksuele verlangen vermindert en erecties verzwakt. Onderzoek toont aan dat mannen met metabool syndroom tot vier keer meer kans hebben op ED, en mannen met diabetes type 2 hebben 3,5 keer meer kans op ED.
Welke leefstijlveranderingen kunnen erectiestoornissen verbeteren?
Effectieve leefstijlveranderingen omvatten: 1) Aanpassing van het dieet (verminderen van ultrabewerkt voedsel, kiezen voor voeding met lage glycemische lading, beperken van koolhydraten), 2) Regelmatige lichaamsbeweging (matige beweging verlaagt het risico op ED met 33%, intensieve sport met 58%), 3) Voldoende slaap voor hormoonbalans, en 4) Stressmanagement. Bij mannen met obesitas kan gewichtsverlies door dieet en beweging zorgen voor significante verbeteringen in erectiele functie, waarbij 31% normale functie herstelt na twee jaar.
Welke natuurlijke alternatieven voor Viagra zijn er?
Er zijn verschillende bewezen natuurlijke supplementen voor ED: 1) L-Arginine: een aminozuur dat helpt bij de aanmaak van NO en vasodilatatie bevordert, effectief bij milde ED of als aanvulling op PDE5-remmers, 2) Tribulus terrestris: verhoogt de biologische beschikbaarheid van testosteron en bevordert NO-productie, 3) Rode Ginseng: bevat ginsenosiden die NO bevorderen en kan zowel ED als hypertensie verbeteren. Deze supplementen zijn online verkrijgbaar en kunnen voor sommige mannen een natuurlijk alternatief bieden of medicatie ondersteunen.
Welk voedingspatroon is het beste voor het verminderen van erectiestoornissen?
Een koolhydraatarm dieet blijkt het meest effectief voor het verbeteren van cardiovasculaire risicofactoren die samenhangen met ED. Dit dieet vermindert insulinepieken die metabole disfunctie veroorzaken. Specifieke aanbevelingen zijn: 1) Verminder ultrabewerkt voedsel, suikerhoudende dranken en ontstekingsbevorderende zaadoliën, 2) Kies voor voeding met een lage glycemische lading (zoals vlees, vis, bepaalde groenten, noten), en 3) Beperk de hoeveelheid koolhydraten, vooral voor mensen met insulineresistentie. Onderzoek toont aan dat voedingskeuzes zelfs direct na een maaltijd erecties kunnen beïnvloeden – een vette of suikerrijke maaltijd kan tijdelijk de erectiekwaliteit en de kans op een orgasme verminderen.
Hoe beïnvloedt een laag testosteronniveau erectiestoornissen en wat kan ik eraan doen?
Een laag testosteronniveau vermindert het seksuele verlangen en verzwakt de biochemische processen die erecties ondersteunen. Insulineresistentie en obesitas (vooral buikvet) zijn belangrijke oorzaken van lage testosteronniveaus. Om dit natuurlijk te verbeteren: 1) Verlaag je lichaamsgewicht, met name buikvet, door een gezond dieet en regelmatige lichaamsbeweging, 2) Verminder je consumptie van ultrabewerkt voedsel en voeding met een hoge glycemische index, 3) Zorg voor voldoende slaap, aangezien slaaptekort testosteronniveaus kan verlagen. Raadpleeg je arts als je vermoedt dat je een testosterontekort hebt.
9. Wetenschappelijke bronnen voor dit artikel
• Chatzi, C. A., Basios, A., Markozannes, G., Ntzani, E. E., Tsilidis, K. K., Kazakos, K., Agouridis, A. P., Barkas, F., Pappa, M., Katsiki, N., & Rizos, E. C. (2024). Effect of different dietary patterns on cardiometabolic risk factors: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Nutrients, 16(22), 3873. https://doi.org/10.3390/nu16223873
• Cheng, J. Y. W., Ng, E. M. L., Ko, J. S. N., & Chen, R. Y. L. (2007). Physical activity and erectile dysfunction: Meta-analysis of population-based studies. International Journal of Impotence Research, 19(3), 245–252. https://doi.org/10.1038/sj.ijir.3901521
• Corona, G., Rastrelli, G., Isidori, A. M., Pivonello, R., Bettocchi, C., Reisman, Y., Sforza, A., & Maggi, M. (2020). Erectile dysfunction and cardiovascular risk: A review of current findings. Expert Review of Cardiovascular Therapy, 18(3), 155–164. https://doi.org/10.1080/14779072.2020.1745632
• Corona, D. G., Vena, W., Pizzocaro, A., Rastrelli, G., Sparano, C., Sforza, A., Vignozzi, L., & Maggi, M. (2023). Metabolic syndrome and erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis study. Journal of Endocrinological Investigation, 46(11), 2195–2211. https://doi.org/10.1007/s40618-023-02136-x
• Defeudis, G., Mazzilli, R., Tenuta, M., Rossini, G., Zamponi, V., Olana, S., Faggiano, A., Pozzilli, P., Isidori, A. M., & Gianfrilli, D. (2022). Erectile dysfunction and diabetes: A melting pot of circumstances and treatments. Diabetes/Metabolism Research and Reviews, 38(2), e3494. https://doi.org/10.1002/dmrr.3494
• Dugani, S. B., Moorthy, M. V., Li, C., Demler, O. V., Alsheikh-Ali, A. A., Ridker, P. M., Glynn, R. J., & Mora, S. (2021). Association of lipid, inflammatory, and metabolic biomarkers with age at onset for incident coronary heart disease in women. JAMA Cardiology, 6(4), 437–447. https://doi.org/10.1001/jamacardio.2020.7073
• Esposito, K., Ciotola, M., Giugliano, F., De Sio, M., Giugliano, G., D’armiento, M., & Giugliano, D. (2006). Mediterranean diet improves erectile function in subjects with the metabolic syndrome. International Journal of Impotence Research, 18(4), 405–410. https://doi.org/10.1038/sj.ijir.3901447
• Esposito, K., Giugliano, F., Di Palo, C., Giugliano, G., Marfella, R., D’Andrea, F., D’Armiento, M., & Giugliano, D. (2004). Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men: A randomized controlled trial. JAMA, 291(24), 2978–2984. https://doi.org/10.1001/jama.291.24.2978
• Gan, Z. S., Ehlers, M. E., Lin, F. C., Wright, S. T., Figler, B. D., & Coward, R. M. (2021). Systematic review and meta-analysis of cycling and erectile dysfunction. Sexual Medicine, 9(2), 304–311. https://doi.org/10.1016/j.sxmr.2020.01.002
• Jalali, S., Zareshahi, N., Behnoush, A. H., Khalaji, A., Sharifkashani, S., & Khalaji, A. (2024). Association of insulin resistance surrogate indices and erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Reproductive Biology and Endocrinology, 22(1), 148. https://doi.org/10.1186/s12958-024-01317-4
• Janiszewski, P. M., Janssen, I., & Ross, R. (2009). Abdominal obesity and physical inactivity are associated with erectile dysfunction independent of body mass index. The Journal of Sexual Medicine, 6(7), 1990–1998. https://doi.org/10.1111/j.1743-6109.2009.01302.x
• Kamenov, Z., Fileva, S., Kalinov, K., & Jannini, E. A. (2017). Evaluation of the efficacy and safety of Tribulus terrestris in male sexual dysfunction—A prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Maturitas, 99, 20–26. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2017.01.011
• Kikkawa, Y., Kuwabara, S., Misawa, S., Tamura, N., Kitano, Y., Ogawara, K., & Hattori, T. (2005). The acute effects of glycemic control on nerve conduction in human diabetics. Clinical Neurophysiology, 116(2), 270–274. https://doi.org/10.1016/j.clinph.2004.08.011
• Lee, H. W., Lim, H. J., Jun, J. H., Choi, J., & Lee, M. S. (2017). Ginseng for treating hypertension: A systematic review and meta-analysis of double blind, randomized, placebo-controlled trials. Current Vascular Pharmacology, 15(6), 549–556. https://doi.org/10.2174/1570161115666170713092701
• Liu, Q., Zhang, Y., Wang, J., Li, S., Cheng, Y., Guo, J., Tang, Y., Zeng, H., & Zhu, Z. (2018). Erectile dysfunction and depression: A systematic review and meta-analysis. Journal of Sexual Medicine, 15(8), 1073–1082. https://doi.org/10.1016/j.jsxm.2018.05.016
• Menafra, D., de Angelis, C., Garifalos, F., Mazzella, M., Galdiero, G., Piscopo, M., Castoro, M., Verde, N., Pivonello, C., Simeoli, C., Auriemma, R. S., Colao, A., & Pivonello, R. (2022). Long-term high-dose L-arginine supplementation in patients with vasculogenic erectile dysfunction: A multicentre, double-blind, randomized, placebo-controlled clinical trial. Journal of Endocrinological Investigation, 45(5), 941–961. https://doi.org/10.1007/s40618-021-01704-3
• Montorsi, F., Briganti, A., Salonia, A., Rigatti, P., Margonato, A., Macchi, A., Galli, S., Ravagnani, P. M., & Montorsi, P. (2003). Erectile dysfunction prevalence, time of onset and association with risk factors in 300 consecutive patients with acute chest pain and angiographically documented coronary artery disease. European Urology, 44(3), 360–364. https://doi.org/10.1016/s0302-2838(03)00305-1
• Murray, T., Yang, E. Y., Brunner, G., Kumar, A., Lakkis, N., Misra, A., Virani, S. S., Hartley, C. J., Morrisett, J. D., Ballantyne, C. M., & Nambi, V. (2015). Postprandial effects on arterial stiffness parameters in healthy young adults. Vascular Medicine, 20(6), 501–508. https://doi.org/10.1177/1358863X15587044
• Nederlands Huisartsen Genootschap. (2008). NHG-Standaard Erectiele disfunctie. https://www.henw.org/artikelen/nhg-standaard-erectiele-disfunctie
• Rey-Valzacchi, G. J., Costanzo, P. R., Finger, L. A., Layus, A. O., Gueglio, G. M., Litwak, L. E., & Knoblovits, P. (2012). Addition of metformin to sildenafil treatment for erectile dysfunction in eugonadal nondiabetic men with insulin resistance: A prospective, randomized, double-blind pilot study. Journal of Andrology, 33(4), 608–614. https://doi.org/10.2164/jandrol.111.013714
• Rhim, H. C., Kim, M. S., Park, Y. J., Choi, W. S., Park, H. K., Kim, H. G., Kim, A., & Paick, S. H. (2019). The potential role of arginine supplements on erectile dysfunction: A systemic review and meta-analysis. Journal of Sexual Medicine, 16(2), 223–234. https://doi.org/10.1016/j.jsxm.2018.12.002
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2024). Overgewicht bij volwassenen: Leeftijd en geslacht. https://www.vzinfo.nl/overgewicht/leeftijd-geslacht/volwassenen
• Santos Jr., C. A., Reis, L. O., Destro-Saade, R., Luiza-Reis, A., & Fregonesi, A. (2014). Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction: A prospective, randomized, double-blind study. Actas Urológicas Españolas, 38(4), 244–248. https://doi.org/10.1016/j.acuro.2013.09.014
• Son, H., Park, K., Kim, S. W., & Paick, J. S. (2004). Reasons for discontinuation of sildenafil citrate after successful restoration of erectile function. Asian Journal of Andrology, 6(2), 117–120.
• Thompson, I. M., Tangen, C. M., Goodman, P. J., Probstfield, J. L., Moinpour, C. M., & Coltman, C. A. (2005). Erectile dysfunction and subsequent cardiovascular disease. JAMA, 294(23), 2996–3002. https://doi.org/10.1001/jama.294.23.2996
• Vlachopoulos, C. V., Terentes-Printzios, D. G., Ioakeimidis, N. K., Aznaouridis, K. A., & Stefanadis, C. I. (2013). Prediction of cardiovascular events and all-cause mortality with erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis of cohort studies. Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes, 6(1), 99–109. https://doi.org/10.1161/CIRCOUTCOMES.112.966903
